April 18th, 2012

nohi

Савецкая фантастыка

Чэславу Мілашу

У сярэдзіне 80-х настаўніца ў нашай школе
больш за ўсё любіла заводзіць нам сваю вечную
песьню пра хуткі канец сьвету
і зьвярыны ашчэр капіталізму.

“У іхным сьвеце, дзеткі,
усё прадаецца і ўсё купляецца,
нават людзі, нават чалавечыя пачуцьці!

Іхныя сем’і, дзеткі, – гэта ўзаконеная прастытуцыя,
а дзяўчаткі там проста займаюцца гэтым за грошы.
Толькі ўявіце сабе – каханьне за грошы!”

Мы ахвотна ўяўлялі сабе каханьне за грошы.

“Такі ён, зьвярыны ашчэр капіталізму!
Такія яны, прадажныя дзяўчаткі!” –
працягвала настаўніца.

“І ня толькі дзяўчаткі!” –
улазіў прасунуты Юра Гейфман,
а мы ў гэты час стараліся ня думаць,
але ўсё адно думалі пра нашую суседку Галю
і ейны зьвярыны ашчэр.

“А што яны робяць з прыродай! –
упарта вяла сваё настаўніца. –
Яны спэцыяльна забруджваюць
тое, што атрымалі ад продкаў чыстым,
каб прадаваць людзям
тое, што ім належыць бясплатна.
Чыталі “Прадаўца паветра”?”

Ты і Юра Гейфман казалі: “так”.

“Дык вось, ня ведаю, як з паветрам,
гэта ўсё-ткі савецкая фантастыка,
але ўжо сапраўды блізкі той час,
калі яны будуць прадаваць за грошы ваду.
Толькі ўявіце сабе – звычайную чыстую ваду,
якую мы п’ем з крана!”

Мы адразу згадалі, як за дзень да таго
Юра Гейфман зламаў аўтамат
і ўсіх частаваў бясплатнай газіроўкай без сыропу.
З сыропам у Юры тады чамусьці ня выйшла,
як, дарэчы, і ў настаўніцы з палітінфармацыяй.

А сёньня, купляючы звычайную ваду
у францускім супэрмаркеце Carrefour,
я думаю, што ўсе ейныя прароцтвы,
на жаль, збыліся –
і паўсюль настаў канец сьвету.

І толькі сівенькі стары ў Carrefour’ы
кажа мне, завязваючы пакет з памідорамі:
“Парыская вада – харошая.
Можаш сьмела піць з крана”.

nohi

МУЗЭЙ РАМАНТЫЧНАГА ЖЫЦЬЦЯ

 Як я апынуўся ў чужым горадзе бяз грошай у кішэні?
Зараз патлумачу.

Усё жыцьцё я быў ціхім і памяркоўным чалавекам,
калі не лічыць жарсьці да францускага рамантызму.
У асьпірантуры я згараў ад любові да Шатабрыяна,
пра якога і напісаў кандыдацкую.
У дактарантуры палымяна закахаўся ў мадам дэ Сталь,
пра якую і абараніў доктарскую.
Але, ведаеце, усё неяк тэарэтычна:
які францускі рамантызм можа быць у маёй краіне?

А тут – магчымасьць трапіць у сапраўдны парыскі
МУЗЭЙ РАМАНТЫЧНАГА ЖЫЦЬЦЯ.
Убачыць калекцыю акварэляў самой Жорж Санд!
Мэдальён з профілем самога Мюсэ!
Муляж кісьці самога Шапэна!

Падарожжа ў музэй было нялёгкім.
Дарога праходзіла праз Пляс Пігаль.

На выйсьці з мэтро мяне схапіла рука,
зусім не падобная да кісьці Шапэна.
“Я іду ў музэй!” – толькі і пасьпеў прамармытаць я.
“Вядома ж, у музэй”, – адказала дзяўчына,
цягнучы мяне за сабой.
Яна была вылітая Жорж Санд
з карціны Шарпэнцье, толькі больш смуглявая –
відаць, вінаватае сонца Італіі.
“У Музэй рамантычнага жыцьця!” –
зрабіў я апошнюю спробу вызваліцца.
“А як жа! – сказала яна. – Гэта будзе
самы рамантычны экспірыенс у тваім жыцьці!”

На музэі, куды яна мяне прывяла,
красавалася назва СЭКСАДРОМ,
я крыху разгубіўся, бо такога слова
у слоўніку мовы Віктора Гюго не было.
“Гэта такі рамантычны жаргон?” – спытаўся я.
“Яшчэ які рамантычны”.
“А дзе рамантычнае жыцьцё?”
“Будзе-будзе”.

Сярод экспанатаў не было муляжу
кісьці Шапэна, затое было шмат муляжоў
іншых частак цела.
Я шчыра хацеў разабрацца,
якім выбітным рамантыкам яны належалі,
але смуглянка цягнула мяне да касы музэю:
“Пастаянная экспазіцыя бясплатная, – тлумачыла яна, –
але часовыя выставы – па білетах.
Дзіцячых білетаў няма, толькі дарослыя”.

Расцэнкі мяне трохі насьцеражылі, але ня вельмі,
бо ніводнага з гэтых музэйных тэрмінаў я ўсё роўна ня ведаў:
лесба-шоў – 100 эўра,
капуляцыя – 200 эўра
і г.д., мабыць, нічога цікавага.

Як раптам, на апошнім паверсе,
пачаліся літаратурныя цытаты:
“Сёмае неба” – о, гэта ж Галчыньскі! – 700 эўра,
а далей, нават баюся казаць за колькі, Бадлер зь Мілашам:
“Уцехі, недаступныя прымітыўным народам”.

“Адзін дарослы!” – закрычаў я, і
мы крочылі зь ёю разам,
у пасяленьні, выклятыя Богам,
празь векавечны стогн.

Яна рухалася пад музыку Шапэна,
выглядала, як гётэўскія Маргарыта, але нядоўга,
бо потым прыняла позу
жанчыны, укушанай зьмяёй, работы Клезэнжэ,
і шмат якія іншыя позы, якіх я ўжо ня бачыў,
бо згубіў прытомнасьць.

Ачуняў я ў чайным салоне
Музэю рамантычнага жыцьця
(вуліца Шапталь, 16)
бяз грошай, але з казачным адчуваньнем,
што жыцьцё маё прайшло недарэмна,
бо ў кніжках, якія я вывучаў,
усё – праўда!